Af en toe check ik welke gasten Jort Kelder in zijn Jortcast ontving en deze episode van 2-10-2026 triggerde mij gezien het feit dat mensen graag een neiging ontplooien om associatieve-binding met elkaar te vinden.
Dat betekent automatisch dat mensen die andere associaties meer gewicht geven bij een andere groep herkenning oproept.
Daarmee staan groepen tegenover elkaar in een tijdsgewricht waar empathie voor andersdenkenden niet voor het oprapen ligt.
Taal maakt ons mens. We kunnen overleggen, ruziën en verhalen vertellen. Via Large Language Models (LLM), ofwel AI, kunnen we ook steeds meer voorspellen hoe iemand zich zal gaan gedragen. Die simulatie van de mens is baanbrekend zowel voor de psychiatrie als voor onze defensie. Psychiater prof. dr. Iris Sommer en defensiespecialist dr. Tim Sweijs (HCSS) spreken met Jort Kelder over het gebruik van AI in hun werk en welke nieuwe stappen ze kunnen nemen in hun onderzoek. Kun je stoornissen ontdekken dankzij taalgebruik en hoe onderhandel je met een meedogenloze, narcistische dictator?
Prof. dr. Iris Sommer heeft net een boek geschreven, dat is getiteld ‘De stem van het brein’. Van dr. Tim Sweijs verscheen samen met prof. dr. Martijn Kitzen ‘De oorlog van morgen’, waarvan binnenkort een herziene versie verschijnt.
*afleveringomschrijving van de Jortcast paginaPsychiater prof. dr. Iris Sommer
- geeft aan dat taal indicatief kan zijn wat het wereldbeeld is van een persoon
- taal en taalverandering van een persoon kan indicatief zijn om een omslag bloot te leggen
- zij spreekt over ai en de mogelijkheden die ai met zich meebrengt om gedragsverandering/mentale verandering te kunnen duiden
- bij genoeg matariaal van vóór en huidig kan ai als aanvulling op een professional (psychiater) snel duiden of bv de persoon vroegtijdige Alzheimer ondervindt
- de media functioneert en rendeert het beste in een vorm van analyseren-wat-er-waargenomen-wordt; goed vs slecht
- media/politici en burgers versterken elkaar in zwart-wit denken; verdieping en nuancering delft het onderspit
- de amygdala beoordeelt snel prikkels en oormerkt meteen een emotionele betekenis en staat in verbinding met andere hersengebieden zoals de hippocampus waar context een plaats krijgt en wordt opgeslagen in een episodisch geheugen (wat, waar en wanneer)
defensiespecialist dr. Tim Sweijs (HCSS)
- in hoeverre is ai (agents) in staat voorspellende profielen te genereren van bv politieke leiders
- hoe reageren deze modellen (Trump vs Poetin)
- op bv een staakt-het-vuren in een war game
- nam kennis de laatste 10-20 jr van Poetin’s visie op een oostwaartse mars van het Westen richting voormalig Rusland
- constateert dat ‘het Westen’ de signalen die Poetin al die jaren publiekelijk gaf negeerde
- negeren betekent niet alleen politieke leiders maar ook de media dus burgers werden niet meegenomen
- constateert dat ‘het Westen’ de signalen die Poetin al die jaren publiekelijk gaf negeerde
- wat kan geleerd worden wanneer er uitgezoomd wordt als studie-op-de-mens van het feit dat het Westen zich totaal verbouwereerd gedroeg en gedaagt over de inval in Oekraïne
- onderzocht de jaren 1920-1930 in relatie tot leiders en ideeën die toen vormden en constateerde dat ideeën komen en gaan na enkele jaren
Dan nog twee dingen; het Gelman Amnesia effect van defensiespecialist dr. Tim Sweijs en de mening van prof. dr. Iris Sommer over de vooringenomenheid van de NOS in hun verslaggeving tijdens journaals of reportages.
Gell-Mann amnesia effect –forgetting media’s inaccuracies in one area and trusting the media in another area
Enerzijds bepleit dr. Tim Sweijs dat hij kennis heeft genomen van de ‘signalen’ van Vladimir Poetin over de expansiedrift van het Westen in NATO vorm waar Poetin in 2007 aangaf tijdens de 43e Veiligheidsconferentie van München klaar te zijn met de coöperatieve toon van Rusland tegenover het Westen en waarschuwde tegen verdere NATO-uitbreiding oostwaarts.
Anderzijds beredeneert dezelfde dr. Tim Sweijs dat Poetin’s Rusland expansiesymphatieën zou hebben en dat Europa rekening dient te houden met annexaties in fysieke (hard power) of hybride (soft power) zin. Sweijs’ retoriek bewijst dat hij als expert Poetin’s ideeën vanaf 2e helft jaren 10 goed kan duiden … en tegelijkertijd lijkt die kennis (die 99% van bevolking niet heeft omdat men zich er niet in verdiept) onder de wielen van een enorme kudde politici en media en experts terecht te komen om uiteindelijk met de retoriek die in deze kudde sterk is verankerd mee te gaan; de nuancering blijkt dan verdwenen te zijn.
Afsluitend een duiding van prof. dr. Iris Sommer die recht doet aan wat de Nederlandse tv-kijker elke dag ontvangt; partijdigheid in journaals en reportages waar complexiteit en subtiliteit vooral wordt uitgelicht die veel overlap kent met ideeën/wereldvisie van de programmamakers; het andere beeld van De Tegenstander in een reportage of journaal item ontvangt de kijker niet … zero. Hiermee zendt de NOS signalen uit empathie en begrip uitzenden voor een cause die hen welgezind is … een cause waarover de programmamakers onwelgezind staan krijgt in verslaggeving niets mee van empathie en begrip zoals ZIJ dat kunnen beleven.
De professor tipte haar ongenoegen nog even snel uit in de laatste 3 minuten van de opname die Jort Kelder even leek te verbazen toen zij meldde dat in verslaggeving Oekraïne en hun soldaten alle aandacht krijgen, terwijl de vele duizenden en duizenden soldaten van Russiche zijde die elke week sterven in de presentatie van de NOS (manicheïstisch) ontdaan worden van alle menselijkheid door hen niet empatisch en begripvol in een reportage neer te zetten.